Türkiye Genom Projesi

Ocak 12, 2012
» etiketler: genom, genom projesi, türkiye

1990′da başlayan ve 2003′te sonlanan İnsan Genom Projesi kapsamında, ilk defa bir insanın tüm bir genomu dizilenmiş, insanın genetik kitabı okunmuştu. Geçen 9 yıl içinde DNA okuma teknolojilerinde büyük gelişmeler yaşandı ve DNA dizileme çalışmalarına yenileri eklendi. Günümüzde, 1000 Genomes Project ve Genome 10K Project gibi onlarca dizileme projesi sürmekte.

Bu projelerden biri bizi oldukça ilgilendiriyor. Çünkü bu proje, Türkiye genomunu diziliyor. Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen çalışma kapsamında, 17 Türkiye vatandaşının genomu dizilemesi bitirilmiş durumda.

Coğrafi konumu sebebiyle geçiş bölgesinde yer alan Anadolu, yaşamı boyunca yüzlerce farklı medeniyete ev sahipliği yaptı. Anadolu’ya giriş yapan her medeniyet, kültürü ile beraber genetik bilgilerini de beraberinde getirdi. Nesilden nesile, kimi zaman karışarak, kimi zaman çekinik kalarak bugüne kadar gelen Anadolu’nun genetik bilgisini, -DNA dizileme teknolojilerindeki gelişmeler sayesinde- artık okuma şansımız var. Diğer bir deyişle, Türkiye’nin genomunu artık okuyabiliyoruz.

Bu amaçla, Türkiye’de yaşayan insanlara ait referans genomu oluşturacak pilot proje, (Boğaziçi Üniversitesi Turkiye Genom Projesi) son aşamasına gelmiş durumda.

Proje kapsamında, Türkiye’nin farklı şehirlerinde en az dört kuşak aile geçmişi olan 17 bireyin tüm genom bilgisi çıkarılmış ve analiz edilmiş. Analizler, şimdilik, Kopya sayısı çeşitliliği (KSÇ), yapısal çeşitlilik (YÇ), tek nükleotid polimorfizmi (TNP) gibi genetik çeşitlilik karakterlerini inceliyor.

Kopya sayısı çeşitliliği nedir? DNA’nızda bulunan bazı dizilerin, genomunuz boyunca onlarca farklı yerde kopyası bulunabilir. Aynı toplumdaki bireylerde, bu dizilerin kopya sayısı yakındır. Farklı toplumlarda farklı diziler, farklı sayılarda kopya içerebilir. Tek nükleotid polimorfizmi (TNP) nedir? Bir gen içinde belirli bir konumdaki bazda (A, T, C, G) değişiklik, toplum içinde yüksek oranlarda (>%1-0.5) gözülüyorsa buna TNP denir. Örneğin, HTR2A adlı bir genin 15. bazı toplumun %90′nında adenin, %10′nunda Guanin ise bu TNP olarak adlandırılır.

Proje sayfasında yer aldığı üzere, bu proje, “Türkiye coğrafyası üzerinde tarih boyunca oluşmuş ve halen mevcut olan genetik yapıyı, genetik farklılıkların ve benzerliklerin niteliğini, toplumdaki genetik çeşitliliğin dağılımı ve diğer toplumlarla olan genetik akrabalığın belirlenmesini“ sağlayacak.

Gerçekleştirilen çalışmanın sonuçları henüz açıklanmadı. Elde edilen sonuç ve analizler, 21 Ocak’ta Boğaziçi Üniversitesi‘nde açıklanacak. Çalıştay’a katılım için ücretsiz kayıt gerekiyor. Kayıt olmak için bu bağlantıyı kullanabiliriniz.

Genom araştırmasının ilk analiz sonuçlarının, genom dizilerinin tıp alanlarındaki uygulamalarının anlatılacağı çalıştayda, Uluslararasi Buğday Genomu Dizileme Projesi gibi çalışmalara da yer verilecek. Çalıştay’ın programı ise şöyle;

1.Bölüm: TÜRKİYE VE İNSAN GENOM PROJESİ

9:00 Nesrin Özören, “Yaşam Bilimlerinin ve Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümünün Tanıtımı” , Boğaziçi Üni.

9:15 Cemalettin Bekpen, “Türkiye ve İnsan Genom Projesi” , Boğaziçi Üni.

9:30 Cenk Şahinalp, “BÜ Türkiye Genom Araştırmasının Biyoinformatik Temelleri” , Simon Fraser Universitesi, Kanada,

10:00 Can Alkan, “BÜ Türkiye Genom Araştırması İlk Analiz Sonuçlarının Ayrıntılı Sunumu” , Washington Uni.

10:30 Ömer Gökçümen, “Dünyanın Genetik Çeşitliliği ve Türkiye’nin Genomları” , Harvard Uni.

10:50 Pınar Kavak, “BÜ Türkiye Genom Araştırması İlk Analiz Sonuçlarının Sunumu” , TUBITAK-MAM,

11:00-11:30 Çay ve Kahve Arası

2.Bölüm: İNSAN HASTALIKLARINDA GENOMİK UYGULAMALAR

11:30 Nazlı Başak, “21. Yüzyılın Biyolojik Devrimi: İnsan Genom Projesi ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri” , Boğaziçi Üni.12:00 Ahmet Gül, “Bir kompleks hastalık modeli olarak Behçet hastalığı” , İstanbul Üniversitesi,

12:30 Hilal Özdağ, “Sporadik Kolorektal Kanser Vakalarında Aile Temelli Genom Boyu Asosasiyasyon Analizleri” , Ankara Üni.

13:00-14:30 Öğle Yemeği Arası

14:30 Duran Üstek, “DETAE Genom Merkezi”, DETAE, İstanbul Üni.

15:00 Nurten Akarsu, “Nadir Hastalıklarda Genom Boyu Analiz: ALX Gen Ailesi İle İlişkili Fenotipler”, Hacettepe Üni.,

3.Bölüm: TÜRKİYE’DEKİ GENOMİK ÇALIŞMALAR VE UYGULAMALAR

15:30 Bayram Yuksel , “TÜBİTAK İleri Genom ve Biyoenformatik Araştırmaları Merkezi (İGBAM) ve Türkiye’de Genom Analiz Çalışmaları”, TUBITAK-MAM,

16:00 Hikmet Budak, “Uluslararasi Buğday Genomu Dizileme Projesi”, Sabancı Üni.

16:30-17:00 Çay ve Kahve Arası

17:00-18:00 AÇIK MASA TARTIŞMASI: Türkiye ve İnsan Genom Projesi, Kişisel Tanı ve Sağlık Açısından Uygulamaları

18:00 Cemalettin Bekpen, “Kapanış Konuşması”, Boğaziçi Üni.

Yazar: Can Holyavkin
İletişim: Google+, Facebook