Kendisi Gitti; Genomu Kaldı!

Haziran 29, 2011
» etiketler: genom, kanser, sıradışı hastalıklar

Soldaki fotoğraf, “Cedric” adındaki bir tazmanya canavarına ait. Kendisi artık hayatta değil. Ancak arkasında, kendi türüne umut verecek, çok önemli bir miras bıraktı. Genomunu…

Araştırmacılar, Cedric ve Spirit adındaki iki tazmanya canavarından elde ettiği örnekler sayesinde, bu türün genomunun tümünü dizilemeyi başardı. Elde edilen genom dizisi, bu türü tükenmenin eşiğine getiren hastalıklara karşı çözüm getirebilir. Bu hastalıkların başında temas yolu ile bireyden bireye bulaşan yüz kanserleri bulunuyor.

Tazmanya'daki DFTD Vakalarının Yıllara Göre Yayılması

[...]bireyden bireye bulaşan yüz kanserleri[...] İlk okunduğunda kafada soru işaretleri oluşturan bir cümle gibi gözüküyor. İlk defa duyanlar olabilir. Ancak, bulaşıcı kanser türleri de var. Hatta insanlarda sıkça görülen bir durum. Human papillomavirus (HPV) olarak bilinen hastalık, insanlarda, kansere neden olan virüslerin, cinsel yolla bireyden bireye geçişi ile gerçekleşiyor. Taşınan virüs, yeni konağına geçtiğinde, genital bölgedeki hücrelerin genomunu bozarak kansere sebep oluyor.

Ancak, tazmanya canavarlarındaki durum biraz farklı. Bu tür içinde sıkça görülen yüz kanseri, virüs gibi aracılar ile değil; doğrudan tümör hücreleri ile gerçekleşiyor. (bknz. Devil facial tumour disease). Yüz kanserine yakalanan bir canavar, sağlıklı bir canavarı ısırdığında, tümör hücreleri yeni ev sahibine geçiyor. Diğer bir deyişle, tümör hücreleri, parazit gibi bireyden bireye geçebiliyor. Kansere yakalanan bireyler %100 oranda 12 ila 18 ay içinde hayatını kaybediyor.

Çoğu bölgede, canavarlar popülasyonları, bu sebeple, %90 oranında küçülmüş durumda. İşin kötüsü, temas ile bulaştığı için, gün geçtikçe etkilenen bölgeler artıyor. Genomu çıkarılan Cedric ve Spirit de bu kanser türünden etkilenip, hayatını kaybeden canavarlardan bir kısmı.

Temas yolu ile kanserlerin bulaşması oldukça sıradışı olsa da; sadece tazmanya canavarlarına ait bir durum değil. Köpekler arasında da dokunma ve ısırma ile gerçekleşen canine transmissible venereal tumour (CTVT) gibi kanser türleri de bulunuyor.

Canavarların bu tümörlere karşı neden bu kadar hassas olduğunu, ne yazık ki bilmiyor. Araştırmacılara göre, canavarlar, dışarıdan gelen tümör hücrelerine, yabancı olarak görmüyor ve bu hücrelere karşı savaş vermiyor. Ancak, eldeki bilgiler sadece hipotezlerden ibaret. Sebebin bilinmesinde, elde edilen bu genom bilgisi yardımcı olabilir.

Bu noktada, genetik çeşitlilik oldukça önem taşıyor. Yüksek çeşitlilik, kansere karşı dirençli bireylerin oluşma ihtimalini artırıyor. Şimdiye dek sadece 6 dişi canavarın, kansere karşı kısmi direnç sağladığı biliniyor. Bu sayının artırılması için yakalanan tazmanya canavarlarının, özel koşullarda çiftleştirilip, yeni bireylerin elde edilmesi gerekiyor. Genom projesi, maksimum çeşitliliğin elde edilmesi için, hangi bireylerin hangi bireylerle çiftleştirilmesi gerektiği konusunda yardım edebilir.