Uzun Süreli İlişkilerde Maymunlar ve İnsanların Ortak Noktası: “Oksitosin”

Temmuz 14, 2010
» etiketler: biyokimya, evrim

Tek eşli bir primat olan tamarinler üzerinde yapılan bir çalışma, bu canlılardaki ilişkilerin sağlamlığı ile oksitosin hormonu seviyeleri arasında bir paralellik olduğunu gösterdi. Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde yapılan çalışmada, 14 çift pamuk-başlı tamarinden (cotton-top tamarin), idrar örnekleri alındı ve oksitosin hormon seviyeleri ölçüldü.

Ölçüm sonucunda, tamarinlerin bu hormon miktarı açısından çeşitlilik gösterdiği görüldü. Bu sonuca ek olarak, tamarin eşlerinden birinde yüksek oksitosin var ise, diğer eşte de yüksek oksitosin varlığı saptandı. Aynı şekilde düşük miktarda oksitosine sahip bireylerin eşlerinde de düşük oksitosin miktarı görüldü.

Ayrıca, yüksek oksitosine sahip çiftlerde, birbirini temizleme, sarılma ve cinsel ilişki gibi davranışlar, daha fazla görüldü. Bunun tersine, düşük oksitosine sahip çiftlerin, birbiri ile daha az zaman geçirdiği ve bahsi geçen davranışları daha nadir gerçekleştirdiği tespit edildi.

Oksitosin hormonu, daha ziyade, doğum üzerindeki etkileri ile popülerleşmiş bir hormon. Bu yüzden uzunca bir süre, sadece doğum ve doğum sonrasındaki fonksiyonları çalışılmış. Doğum kasılmalarından, süt bezlerinden süt bırakılmasından sorumlu olduğu artık biliniyor. Ancak yeni yapılan çalışmalar, oksitosinin bundan çok daha fazlasında görev aldığını gösteriyor. Bahsi geçen araştırmayı yöneten Charles Snowdon “Sadece son 20 yıldır oksitosinin fonksiyonları hakkında daha geniş açıda bakmaya başladık. Bu bağlamda, bu hormonun sosyal işlevleri ve uzun-dönemli ilişkilerdeki görevini daha yeni kavramaya başladık.” diyor. Gerçekten de son çalışmalar, bu hormonun, sosyal tanıma, endişe (anxiety), orgazm ve eşe bağlılık (pair-bonding) gibi davranışlarda da rolü olduğunu gösteriyor.

Snowdown da tek eşli memelilerde, oksitosin hormonunun eşe bağlılıkta rolü olduğundan emin. “Yaptığımız tüm çalışmalar, oksitosin hormonunun tamarinlerin kendi eşlerine olan bağlılıklarında kilit öneme sahip olduğu gösteriyor.” diyor ve ekliyor, “Gördüğümüz tüm sarılma ve temizleme davranışlarının sıklığı bu hormon ile doğrudan bağlantılı olmalı.“ Çalışmada, Charles Snowdown’a Wisconsin Ulusal Primat Araştırma Merkezi’nden Toni Ziegler eşlik ediyor. 3 hafta süren deney süresince, tamarinlerin davranışsal aktiviteleri ve idrarlarındaki oksitosin miktarları ölçülmüş. Ve ölçüm sonunda çiftlerin birbirilerine gösterdikleri davranışların oksitosin seviyesi ile bağlantılı olduğu görülmüş.

Yüksek oksitosin seviyesine sahip dişilerde sarılma ve temizlenme faaliyeti fazla görülürken, yüksek oksitosin gösteren erkeklerde göze ilk çarpan nokta ise artan cinsel aktivite olmuş.

Snowdow, bu sonuçları “Tanıdık geldi mi?” sorusuyla karşılıyor. Farkedildiği gibi, erkek ve dişiler farklı duygusal ve fiziksel ihtiyaçlara sahipler. Tıpkı bizim gibi.

Oksitosinin başka gizli güçleri de var. Örneğin, eşe karşı duyulan anlayış gibi… Daha önce yapılan bir çalışma da bu durumu belgeliyor. Çalışmada, maymun çiftlerinin arası araştırmacılar tarafından kasten bozduruluyor. Bunu, ya bireylerden birini bir süre alıkoyarak, ya da ortama yabancı bir dişinin kokusunu vererek gerçekleştiriyorlar. Yüksek oksitosin seviyesi gösteren maymun çiftleri, bu durumlardan sonra normalden daha fazla sarılma ve cinsel aktivite gösteriyor. Bu da “ilişkiyi onarmak ve anlayış” olarak yorumlanıyor.

Yüksek oksitosin seviyesi gösteren çiftler, birbirlerini nasıl mutlu edeceklerini de biliyorlar. Yukarıda da demiştim. Erkekler yüksek seviyede cinsel istek duyarken, dişilerde de sarılmaya karşı yüksek bir istek duyuyor. İşte eşler, birbirlerinin bu ihtiyaçlarına göre hareket ediyor. Yüksek oksitosin gösteren erkekler, sık sık eşine sarılıyor. Öte yandan, dişiler de… Neyse.

Görünüşe bakılırsa, okşama, sarılma ve seks, insanların olduğu gibi tamarinlerin de sosyal hayatının önemli bir parçası. Snowdown, “Burada, insan-olmayan primat modelimiz var. Bu model ve biz insanlar, aynı problemler için çözüm arıyoruz. Beraber kalmak ve tek-eşli ilişkimizi korumak, çocuk büyütmek gibi… İşte oksitosin bu ilişkilerin korunmasındaki temel mekanizmada yer alıyor olabilir.” Bu sihirli hormonun bu davranışlara nasıl etkisi olduğu ise hala cevaplanmamış bir soru.